Educhin
De Chinchillasite
Home
Chinchilla als huisdier
Chinchilla's fokken
Chinchillagedrag
Kleuren en soorten
Baby's / Te Koop
Contact
Genetica
Standaard
Beige
Wit
Ebony
Velvet
Violet
Saffier
Blue Diamond
Royal Persian Angora
Black Pearl
Genetica

Om te begrijpen hoe de verschillende kleurmutaties tot stand komen, moet je enige notie hebben van de begrippen van de genetica of erfelijkheidsleer. De genetische basis die schuilgaat achter de vererving van de verschillende kleuren is voor velen onduidelijk. Nochtans is de basisgenetica vrij eenvoudig éénmaal je het principe door hebt. Zo kan iedereen gemakkelijk berekenen welke kleurcombinaties een bepaald chinkoppel kan geven.


Wat is een mutatie?

De natuurlijke kleur van de chinchilla is de Standaard kleur (grijs).  Gaandeweg zijn er ook andere kleurtjes gefokt: deze noemen we de mutaties. Dit zijn eigenlijk mutaties op bepaalde genen van het DNA van de chinchilla. Er is dus een Velvet-gen, een Ebony-gen... De Standaardkleur ligt niet op een apart gen, maar krijgen we dus als er geen enkele mutatie is.

Genotype versus Fenotype

Het fenotype is het uiterlijk van de chinchilla, wat je zo ziet, bijvoorbeeld een pikzwarte chinchilla.
Het genotype is de genetische basis achter de kleur, bijvoorbeeld Homozygoot Ebony. Een compleet genotype wordt uitgedrukt aan de hand van een code. In sommige gevallen kan éénzelfde genotype tot uiting komen in verschillende fenotypes.


    
Pink White en Beige Bont: zelfde genotype, heel ander fenotype

Homozygoot versus Heterozygoot

Van elk gen zijn er steeds twee exemplaren, eentje van de moeder overgeërfd en eentje van de vader. Indien de chin OF van de vader OF van de moeder één bepaald mutatiegen overerft, is de chin heterozygoot voor dat gen. Indien de chin echter van vader EN van moeder dit gen over erft en dus 2 exemplaren heeft, is de chin homozygoot voor dit gen. Als we als voorbeeld de ebony nemen, dan is de chin met 1 ebony gen heterozygoot ebony. De chin met 2 ebony genen is homozygoot. Een homozygoot ebony kan dus enkel voortkomen uit ouders die beide ebony zijn. Een homozygote chin zal ook altijd de mutatie doorgeven aan zijn jongen: een homo ebony zal altijd ebony jongen geven.


Code van het genotype

Het genotype kan uitgedrukt worden via een eenvoudige code. Dankzij deze code is het ook mogelijk om te voorspellen welke kleurcombinaties een bepaald chinkoppel kan geven en wat de kansen zijn op bepaalde kleuren. Men gebruikt hiervoor letters die de genen voorstellen. Een hoofdletter wil zeggen dat het mutatiegen aanwezig is, een kleine letter duidt erop dat het gen afwezig is. Zoals gezegd zijn er steeds 2 exemplaren van elk gen. In het volgende onderdeel worden de meest frequente kleurmutaties overlopen. De codes die wij zullen gebruiken voor de verschillende genen zijn:

E = ebony gen
V = velvet gen
B = beige gen
W= witte gen
Vi= violet gen 
S = saffier
RPA = Royal Persian Angora
BP = Black Pearl 

We nemen als voorbeeld het Ebonygen(E).
Een heterozygote ebony heeft 1 ebony gen en 1 normaal gen: Ee
Een homozygote ebony heeft 2 ebony genen: EE
Een standaard chin heeft geen enkel ebony gen: ee
Zo zijn er ook verdere combinaties mogelijk: een ebony velvet met 1 ebony gen en 1 velvet gen noteren we dus zo: EeVv

    
FENOTYPE:    pikzwart                                                 zwarte rug, grijze buik
GENOTYPE:    Homozygoot Ebony                                  Heterozygoot Ebony
GENOCODE:   EE                                                        Ee


Er is geen aparte notatie voor de Standaardkleur: dit is geen mutatie, dit is eigenlijk "niets". We zouden het kunnen noteren als eevvbbwwvivi... (allemaal kleine letters). Deze genocodes zal je ook terugvinden bij de verschillende kleurmutaties, telkens tussen <>.

N.B. : De genocodes die we hierboven vermelden zijn geen officiële codes en worden hier enkel vermeld als hulpmiddel om de genetica te verduidelijken.


Dominant versus recessief

Een gen is dominant indien 1 exemplaar van het gen (heterozygoot) tot uiting komt in het fenotype. Vb 1 ebony gen zal ervoor zorgen dat de chin eruitziet als een Ebony chin. Een gen is recessief als 1 exemplaar van het gen niet voldoende is om in het fenotype zichtbaar te zijn. Alleen wanneer er 2 exemplaren van het gen zijn, zal de chin een andere kleur krijgen. Vb 1 violet gen zal niet te zien zijn aan de chin, we spreken van een "violetdrager". Om de kleur (fenotype) Violet te zien, moet de chin 2 violet genen hebben. Een violetkleurige chin is dus eigenlijk homozygoot voor Violet.

De dominante genen zijn Ebony, Velvet, Beige en Wit.
De recessieve genen zijn Violet, Saffier, Black Pearl.
Over de Royal Persian Angora genen bestaat er discussie. 

Wat betreft de dominante genen is er tevens sprake van codominantie: als er 2 dominante genen aanwezig zijn, zullen beide kleuren tot uiting komen in het fenotype: als we bijvoorbeeld het gen Wit en het gen Beige combineren, zullen deze beide tot uiting komen in een chinchilla die deels wit en deels beige gekleurd is (abricot).

Wat betreft de recessieve genen is de situatie anders: als we de genen Violet en Saffier combineren, krijgen we een geheel nieuwe kleur: de zeldzame Blue Diamond, deze is dus homozygoot voor violet EN homozygoot voor Saffier en hierdoor erg moeilijk te fokken.

N.B. : Ebony wordt vaak foutief aanzien als een recessieve factor omdat de Homo Ebony een andere kleur heeft dan de Hetero Ebony. Ebony is wel degelijk een dominant gen, maar met een cumulatief effect: 2 genen zullen nog sterker tot uiting komen dan 1 gen: de Homo Ebony is nòg zwarter dan de Hetero Ebony.
Er is bij het Ebony gen tevens sprake van een variatie in de penetrantie van dit gen: een hetero ebony kan variëren van grijs tot zwart, doordat het gen meer of minder penetrant kan zijn, dwz meer of minder tot uiting komt in het fenotype.

Lethale factor

Bij bepaalde genen is het zo dat als de chinchilla 2 exemplaren hiervan heeft, het dier niet levensvatbaar is. Dit komt voor bij de kleuren Wit en Velvet: daarom mag men nooit 2 Witte chinchilla’s met elkaar verparen, en nooit twee Velvets. Homozygoot Wit of homozygoot Velvet bestaat dus niet, de jongen zullen dood zijn. Dit kan ook gevaarlijk zijn voor de moeder en mag dus zeker niet geriskeerd worden.

 
Kruisingsschema

Met bovenstaande kennis kan je zelf berekenen welke kleuren de jongen van een bepaalde koppel kunnen krijgen.
Elk ouderdier heeft van elk gen 2 exemplaren (gemuteerd of niet), waarvan ze er eentje kunnen doorgeven aan de jongen. Welk van de 2 is zuiver toeval.

We nemen hier het voorbeeld van een hetero ebony samen met een beige chinchilla.

Hetero ebony heeft 1 ebony gen (E) en 1 gewoon gen (e) , beige heeft 1 beige gen (B) en 1 gewoon gen (b). Nogmaals een hoofdletter betekent dat het gemuteerde gen aanwezig is, een kleine letter dat het afwezig is.
Bij de hetero ebony (Ee) zijn er geen beige genen aanwezig, we kunnen dus net zo goed schrijven: Eebb.
We schrijven dit als volgt uit: hetero ebony wordt Eebb, beige wordt eeBb. Elk dier kan slechts 1 exemplaar doorgeven, dus 1“e” en 1 “b”.
De hetero ebony (Eebb) kan dus ofwel Eb doorgeven, ofwel eb.
De beige (eeBb) kan dus ofwel eb doorgeven, ofwel eB.
De verschillende mogelijkheden worden uitgeschreven in een kruisingsschema zoals hieronder. Links zet je de genen die het ene dier kan doorgeven, bovenaan die van het andere dier. Binnenin ziet u de mogelijkheden wat betreft de jongen, het is een eenvoudige optelsom.

In dit voorbeeld zetten we bovenaan, in het lichtblauw, de genen die de beige chinchilla kan doorgeven.
In de linkerkolom, in het donkerblauw, staan de genen die de ebony chinchilla kan doorgeven.
In het midden, in de witte gebieden, maken we de optelsom en zien we het resultaat en dus de kleuren die de jongen kunnen krijgen.

  Kruisingsschema    eb     eB
   Eb Eebb EeBb
 eb eebb eeBb

Je hoeft de genocodes enkel nog te vertalen naar de fenotypes (de kleuren), zie hiervoor ook ons kleurenoverzicht.
Er zijn hier 4 verschillende mogelijkheden, voor de jongen heeft u dus telkens dus 25% kans op elk van volgende kleuren: 
 
Eebb -> hetero ebony
EeBb -> ebony brown
eeBb -> beige
eebb -> standaard


Op deze manier kan je snel en eenvoudig bereken welke jongen je uit een bepaald koppeltje kunt verkrijgen. Bovenstaand voorbeeld is een eenvoudig voorbeeld, hoe complexer het genotype van de chinchilla, hoe groter het kruisingsschema en hoe moeilijker de optelsom.


NB: Er bestaan nog meer mutaties dan diegenen die we hier vernoemen, zoals Charcoal, Löwe White of Goldbar, Curly, Duits Violet,;;; 
Dit zijn weinig voorkomende mutaties waar we zelf geen ervaring mee hebben.